Socjologia mobilności a filozofia podróżowania

Kim jest podróżnik? 

Najprościej mówiąc, osobą odbywającą podróż. 

A czym jest podróż? 

Można ją rozumieć na wiele sposobów, jako pokonywanie drogi z miejsca na miejsce, jako rodzaj pielgrzymki, czyli drogę zmierzającą do konkretnego celu, jako tułaczkę, czyli wędrowanie bez określonego celu.

Można ją też rozpatrywać na różnych płaszczyznach (konkretnej, rzeczywistej bądź metaforycznej, symbolicznej), bowiem podróż to nie tylko przestrzenne przemieszczanie się z jednego punktu do drugiego, ale także zagłębianie się w siebie czy przenoszenie w czasie. Podróżowanie może być postrzegane także jako alegoria życia ludzkiego, bowiem każda podróż jest nie tylko sposobem na zdobycie nowych doświadczeń, ale także środkiem odnalezienia ważnych wartości w życiu czy procesem rozwijającym osobowość. Co więcej, podróżowanie wydaje się być nieodłącznym elementem życia każdego człowieka. 

Pojęcie podróży wykracza więc poza samo fizyczne przemieszczanie się, choć dzieje się to głównie na płaszczyźnie metaforycznej. 

Bez wątpienia podróż (i droga) najczęściej wiązana jest z metaforyką egzystencjalną, czyli przenoszeniem fizycznych form podróżowania do poziomu rozważań, rozmyślań i refleksji o życiu, stawiania ponadczasowych pytań o sens istnienia, typu: Kim jestem? Dokąd zmierzam? Co mnie czeka? Czego chcę? To z kolei stawia człowieka w sytuacji próby, zmusza do przekraczania granic i podejmowania dyskursu filozoficznego, a zatem operowania językiem na poziomie właściwym filozofom. Także w czasie podróży ludzie spotykają się z problemem komunikacji, zarówno w kontekście zrozumienia, jak i przetłumaczenia pytań niejednokrotnie brzmiących obco, szczególnie gdy odniesione zostaną do kwestii tożsamości czy odmienności kulturowej. W obu przypadkach należy przede wszystkim rozwijać zdolność do wzbudzania w sobie ciekawości oraz zdolność do zdumienia i podziwu.

Można powiedzieć, że konsumencki charakter podróży turystycznych w aspekcie zagłębiania się w podróżnicze doświadczenia ma mniejsze znaczenie niż to, co pozostaje niewidoczne.

Metaforyczne znaczenie mobilności nie koncentruje się zatem na potencjalnej zmianie miejsca, a na jej duchowym wymiarze, który wykracza daleko poza zwykłą ruchliwość w przestrzeni. W tym kontekście mobilność duchowa będzie oznaczać m.in. sprawność myślenia, bądź intelektualną zdolność do odnoszenia się do różnych sytuacji, co we współczesnych społeczeństwach urasta do rangi imperatywu, jest wartością cenioną i najbardziej pożądaną. Swoboda poruszania się jest traktowana jak deficytowy towar, którego podział między konsumentów jest nierówny, dlatego też wpływa na kształtowanie się społecznych podziałów. Co więcej, różne formy i odmiany mobilności zarówno wertykalnej, jak i horyzontalnej, funkcjonujące w socjologii migracji, w bezpośredni sposób odnoszą się do zmian indywidualnych, dotyczących np. statusu społecznego bądź położenia przestrzenno-geograficznego. Ponadto wiążą się najczęściej z decyzjami świadomymi, choć nie zawsze zachodzącymi w akcie wolnej woli. 

Zdaniem wielu badaczy, w mobilności najbardziej fascynujący jest sam jej potencjał i to niezależnie od tego, czy wynika ona z troski o bezpieczeństwo egzystencjalne, czy z potrzeby ruchu i wiążącej się z tym ciekawości bądź ochoty na przygodę, czy z niezwykłości doświadczania tego, co nieznane. Podróżuje się bowiem zawsze i wszędzie, niezależnie od pobudek. Człowiek w podróży jest wręcz symbolem naszych czasów.

Katarzyna Królewicz-Gorzelańczyk