Demencja i choroba Alzheimera to jedne z najpoważniejszych wyzwań zdrowotnych współczesnego społeczeństwa. Starzenie się populacji sprawia, że liczba osób dotkniętych tymi schorzeniami stale rośnie. W związku z tym prewencja demencji staje się priorytetem nie tylko dla systemów opieki zdrowotnej, ale także dla każdego z nas. Warto zadać sobie pytanie: jakie kroki można podjąć już teraz, aby zminimalizować ryzyko wystąpienia tych chorób?

Czym jest demencja i choroba Alzheimera?

Demencja to ogólne określenie zaburzeń funkcji poznawczych, które wpływają na pamięć, myślenie, orientację, rozumienie, zdolność do uczenia się, mowę i ocenę sytuacji. Choroba Alzheimera jest najczęstszą formą demencji, stanowiącą około 60-70% przypadków. Charakteryzuje się postępującym uszkodzeniem komórek mózgowych, prowadzącym do pogorszenia funkcji poznawczych i zdolności do codziennego funkcjonowania.

Objawy i przebieg choroby

Początkowe objawy choroby Alzheimera mogą obejmować drobne problemy z pamięcią, trudności w znalezieniu odpowiednich słów czy dezorientację w znanym otoczeniu. W miarę postępu choroby objawy stają się bardziej widoczne, prowadząc do znacznych trudności w codziennym funkcjonowaniu. W końcowych stadiach pacjenci często wymagają całodobowej opieki.

Czynniki ryzyka

Na rozwój demencji wpływa wiele czynników, zarówno genetycznych, jak i środowiskowych. Do głównych czynników ryzyka zalicza się:

• Wiek (ryzyko wzrasta po 65. roku życia)
• Predyspozycje genetyczne (np. obecność genu APOE ε4)
• Choroby przewlekłe, takie jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze
• Niska aktywność fizyczna i umysłowa
• Niezdrowy styl życia (dieta, palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu)

Prewencja demencji i choroby Alzheimera

Mimo że nie możemy zatrzymać procesu starzenia się, istnieje wiele działań prewencyjnych, które mogą zminimalizować ryzyko rozwoju demencji. Skupimy się na trzech kluczowych obszarach: gimnastyce mózgu, aktywności fizycznej oraz zdrowej diecie.

Gimnastyka mózgu

Gimnastyka mózgu to zestaw ćwiczeń mających na celu stymulację funkcji poznawczych. Katarzyna Dorosz, promująca ideę bezpłatnych wykładów dla seniorów na temat gimnastyki mózgu, zwraca uwagę na znaczenie regularnego treningu intelektualnego. Ćwiczenia takie jak rozwiązywanie krzyżówek, sudoku, nauka nowych umiejętności czy gry logiczne mogą poprawić pamięć, koncentrację i elastyczność myślenia.

Badania opublikowane w czasopiśmie „Journal of Alzheimer’s Disease” wskazują, że osoby regularnie angażujące się w ćwiczenia umysłowe mają o 29% mniejsze ryzyko rozwoju demencji. Inne badania sugerują, że nauka nowych języków i gry komputerowe zaprojektowane specjalnie dla seniorów mogą znacząco poprawić funkcje poznawcze.

Aktywność fizyczna

Regularna aktywność fizyczna ma kluczowe znaczenie dla zdrowia mózgu. Badania pokazują, że ćwiczenia aerobowe, takie jak spacerowanie, jazda na rowerze czy pływanie, zwiększają przepływ krwi do mózgu, co sprzyja neuroplastyczności i zmniejsza ryzyko demencji. Ważne są także ćwiczenia siłowe, które wpływają na ogólną sprawność fizyczną i psychiczną.

W badaniu opublikowanym w „The Lancet Neurology” wskazano, że osoby prowadzące aktywny tryb życia mają o 35% mniejsze ryzyko rozwoju choroby Alzheimera. Rekomenduje się co najmniej 150 minut umiarkowanej aktywności fizycznej tygodniowo.

Zdrowa dieta

Dieta bogata w antyoksydanty, witaminy i minerały może znacząco wpłynąć na zdrowie mózgu. Zalecana jest dieta śródziemnomorska, oparta na warzywach, owocach, rybach, oliwie z oliwek i pełnoziarnistych produktach zbożowych. Ograniczenie spożycia tłuszczów nasyconych, cukru i soli również przyczynia się do zmniejszenia ryzyka chorób neurodegeneracyjnych.

Naukowcy z Uniwersytetu Harvarda wykazali, że dieta MIND, łącząca elementy diety śródziemnomorskiej i DASH, może zmniejszyć ryzyko demencji nawet o 53% u osób ściśle przestrzegających jej zasad.

Wdrożenie działań prewencyjnych już teraz może przynieść znaczące korzyści w przyszłości. Regularna gimnastyka mózgu, aktywność fizyczna oraz zdrowa dieta to trzy filary profilaktyki demencji. 

Misja Katarzyny Dorosz, polegająca na edukacji seniorów w zakresie prewencji demencji, to ważny krok w kierunku zdrowego starzenia się. Warto zainwestować czas i energię w dbanie o swój mózg już dziś, aby cieszyć się pełnią życia na długie lata.

Katarzyna Dorosz

Autorka książek „Gimnastyka mózgu” oraz „Ćwiczenia na koncentrację”