OSTRE (OZT) I PRZEWLEKŁE (PZT) ZAPALENIE TRZUSTKI

OZT jest stosunkowo częstą chorobą rozwijającą się kiedy dojdzie do aktywacji enzymów trzustkowych jeszcze w obrębie tego narządu. Główną przyczyną jest kamica pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych z towarzyszącą często otyłością i nadużywaniem alkoholu, rzadziej wysoki poziom cholesterolu, niektóre leki, urazy oraz predyspozycje genetyczne.

Czasem nie udaje się ustalić przyczyn i wtedy mówimy o tzw. idiopatycznym  zapaleniu trzustki. Aktywne enzymy trzustkowe trawią narząd i okoliczne tkanki prowadzące do ich zniszczenia. Toksyczne działanie na sąsiadujące  naczynia krwionośne  może prowadzić do uszkodzenia tychże  i w efekcie do krwotoków często groźnych dla życia. 

Ciężka postać OZT może prowadzić do niewydolności wielonarządowej i zgonu. Śmiertelność w OZT wynosi około 10%. Charakterystycznym objawem jest silny ból w nadbrzuszu, czasem promieniujący do pleców z towarzyszącymi nudnościami, wymiotami, biegunką i gorączką. Brzuch jest wzdęty i bardzo bolesny przy ucisku. Często dochodzi do zatrzymania gazów, w około 30% przypadków żółtaczki.

Niekiedy jednak OZT daje tylko nikłe objawy i chory nie zgłasza się do lekarza, sądząc, że ma „zwykłą” niestrawność.

Ustalenie diagnozy nie jest trudne i możliwe w każdym szpitalu czy przychodni.

Nie istnieje specyficzne leczenie OZT. Stosuje się kilkudniową głodówkę, leczenie objawowe i zapobiega powstawaniu powikłań ze strony innych narządów.

W przypadku stwierdzenia współistniejącej kamicy żółciowej po wyprowadzeniu z ostrego stanu dokonuje się cholecystectomi, a jeśli za OZT odpowiada alkohol, to naturalnie obowiązuje całkowita abstynencja!

Po zakończonym  leczeniu przez długi czas obowiązuje specjalna dieta.

PZT to z kolei przewlekły proces zapalny prowadzący z czasem do nieodwracalnego zniszczenia narządu. Choroba ta przez wiele lat może nie dawać żadnych objawów lub „tylko” umiarkowane silne bóle w nadbrzuszu kojarzone zazwyczaj z zatruciem pokarmowym, a nie trzustką.

Najczęstszą przyczyną PZT jest nadmierne spożywanie alkoholu i genetyczne uwarunkowania. PZT występuje znacznie rzadziej niż zapalenie ostre. Poza okresowymi bólami brzucha do objawów zalicza się utratę masy ciała, biegunki i tłuszczowe stolce. Rozpoznanie tej choroby nie jest łatwe i najczęściej od jej powstania do postawienia diagnozy upływa około 5 lat.

Nie ma leczenia przyczynowego, leczy się wyłącznie objawy. Obowiązuje zakaz picia alkoholu i palenia papierosów. Podawanie doustne hormonów trzustki hamuje ich stymulację  w chorym narzędzie i zmniejsza dolegliwości. 

Należy zaznaczyć, że u wielu chorych z czasem dochodzi do rozwoju cukrzycy, a u około 4% po ponad 20 latach rozwija się rak trzustki.

Dr Jacek Antczak 

Specjalista anastezjologii i intensywnej terapii